Kartoteka – Narcyza Żmichowska

Kartoteka - Narcyza Żmichowska - przedstawiciel literatury polskiej
Narcyza Żmichowska, fragment

Narcyza Żmichowska

4 marca 1819 – 25 grudnia 1876

Polska powieściopisarka i poetka, nauczycielka, guwernantka, dydaktyk, pedagog, autorka programu nauczania dla dziewcząt, kolporterka, skazana za działalność konspiracyjną na więzienie, prekursorka feminizmu w Polsce („królowa pszczół” według Tadeusza Boya-Żeleńskiego), założycielka grupy „Entuzjastek”, zachęcająca do tworzenia „siostrzanych więzi” (idea tzw. „posiestrzenia”), autorka Poganki, nowoczesnej powieści szkatułkowej (budową przypomina postmodernistyczne eksperymenty dwudziestowieczne), a także korespondencji, która zasługuje na szczególną uwagę.

Wszystko, czego już nie ma, wszystko, co jest, wszystko, co będzie, to się znajduje w książkach […].

– Narcyza Żmichowska Poganka

Kartoteka – Pola Gojawiczyńska

Kartoteka - Pola Gojawiczyńska - przedstawiciel literatury polskiej
Pola Gojawiczyńska. fragment

Pola Gojawiczyńska

1 kwietnia 1896 – 29 marca 1963

Polska pisarka, działaczka niepodległościowa, jedna z najpopularniejszych w dwudziestoleciu międzywojennym, autorka zekranizowanych autobiograficznych powieści (dylogii warszawskiej) Dziewczęta z Nowolipek i Rajska jabłoń, które przyniosły jej rozgłos, a także powieści Ziemia Elżbiety, poruszająca w swej twórczości wątki psychologiczne i społeczno-obyczajowe związane ze środowiskiem proletariackim  i drobnomieszczańskim Warszawy i Śląska.

Żyć można jakkolwiek bądź, wszystko jedno, jak się żyje, jak się przeżywa życie. Zawsze ono wychodzi na złe, kończy się jakby w pół drogi.

– Pola Gojawiczyńska Dziewczęta z Nowolipek

Kartoteka – Maria Komornicka

Kartoteka - Maria Komornicka - przedstawiciel literatury polskiej
Maria Komornicka, fragment

Maria Komornicka

Piotr Odmieniec Włast

25 lipca 1876 – 8 marca 1949

Polska poetka i pisarka doby Młodej Polski, także tłumaczka i krytyk literacki, współautorka manifestu literackiego Forpoczty, autorka Xięgi poezji idyllicznej, uznawana za niepokorną i bezkompromisową pisarkę, kobietę wyzwoloną, skłonną do prowokacji, o postępowych poglądach, szerokich horyzontach myślowych, przełamującej konwenanse, która nie godząc się na zastany stan rzeczy przemieniła się w mężczyznę. Po uznaniu jej przez rodzinę za obłąkaną, praktycznym ubezwłasnowolnieniu i wieloletnim zamknięciu w sanatoriach i szpitalach dla nerwowo chorych, została zapomniana jeszcze za życia i była przez dziesięciolecia nieobecna w kanonie historycznoliterackim. Pod koniec XX wieku Maria Janion opowiedziała się za poetką i należnym jej miejscem (wyraziła się przeciw jej patologizacji) w wieku XXI zaszła istotna zmiana – poetka i jej twórczość znalazły się w kręgu zainteresowań wielu – krytyków feministycznych, badaczy LGBT, dziennikarzy, twórców filmowych i teatralnych.

Kartoteka – Kazimiera Iłłakowiczówna

Kartoteka - Kazimiera Iłłakowiczówna - przedstawiciel literatury polskiej
Kazimiera Iłłakowiczówna, fragment

Kazimiera Iłłakowiczówna

6 sierpnia 1889 – 16 lutego 1983

Polska poetka, pisarka, tłumaczka, poliglotka (przetłumaczyła m. in. Annę Kareninę Tołstoja, poezję Emily Dickinson i Endre Adyego), osobisty sekretarz Józefa Piłsudskiego, jedna z największych postaci życia literackiego doby międzywojnia, choć związana z grupą Skamander, to zawsze osobna.

Kartoteka – Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Kartoteka - Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - przedstawiciel literatury polskiej
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, fragment

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

24 listopada 1891 – 9 lipca 1945

Polska poetka i dramatopisarka dwudziestolecia międzywojennego, związana z grupą Skamandr, wnuczka Juliusza Kossaka, córka Wojciecha Kossaka, siostra Magdaleny Samozwaniec, stryjeczna siostra Zofii Kossa-Szczuckiej, krewna Jadwigi Unrużanki (żony Witkacego), autorka takich tomów poetyckich jak Niebieskie migdały, Różowa magia, Pocałunki oraz dramatów Mrówki, Baba-Dziwo.

Wciąż rozmyślasz. Uparcie i skrycie,

Patrzysz w okno i smutek masz w oku…

Przecież mnie kochasz nad życie?

Sam mi mówiłeś przeszłego roku…

Nie widziałam cię już od miesiąca

I nic. Jestem może bledsza,

Trochę śpiąca, trochę bardziej milcząca,

Lecz widać można żyć bez powietrza!

Gdy się miało szczęście, które się nie trafia:

Czyjeś ciało i ziemię całą –

A zostanie tylko, tylko fotografia,

To – to jest bardzo mało…

Powiedziałeś mi: Kiedy do mnie piszesz,

Nie wystukuj wszystkiego na maszynie,

Dopisz jedną linię własną ręką,

Kilka słów, doprawdy nic wielkiego –

Tak tak tak tak tak tak tak tak tak tak tak…

Wciąż się śmiejesz, lecz coś tkwi poza tym,

Patrzysz w niebo, na rzeźby obłoków…

Przecież ja jestem i niebem, i światem?

Sam mi mówiłeś przeszłego roku…

Nie widziałam cię już od miesiąca.

I nic. Jestem może bledsza,

Trochę śpiąca, trochę bardziej milcząca,

Lecz widać można żyć bez powietrza…

– Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Pocałunki