List gończy

List gończyUwaga! Ratunku! Pomocy!

Zespół Bałwochwalni w składzie jednoosobowym prowadzi zakrojone na szeroką skalę poszukiwania książki, podejrzanej o zbałamucenie co wrażliwszych dusz na całym globie.

Poszukiwana stosuje kamuflaż! Ostatnio widziano ją w eleganckiej odsłonie: unikatowa, dobrej jakość okładka, o wysokiej wartości artystycznej, wysokiej gramatury papier, wykwintny krój czcionki i zdobienia kunsztowne. Ma jednak znaki szczególne: ślady wielokrotnego czytania i gęste podkreślenia ołówkiem zdań uznanych za szczególnie wywrotowe.

Poszukiwana, oskarżona jest o otumanienie i odrywanie od rzeczywistości licznego grona wrażliwych na piękno, otwartych na nieznane, chętnych na poznanie i zrewidowanie dotychczasowych poglądów, zatapianie w odmętach światów wykreowanych. Oskarża się ją również o rozbudzanie wyobraźni i niepożądanej ciekawości, a także o obsceniczne przyjemności zarówno umysłu jak i ducha.

Poszukiwana demoralizuje z zimną krwią. Jest bezwzględna, nieprzewidywalna i niebezpieczna. Gotowa sprowadzić na manowce każdego, kto stanie jej na drodze, kto krzywo na nią spojrzy.

Za pomoc przy odnalezieniu poszukiwanej przewidziana jest nagroda – 100% satysfakcji!!!

W przypadku posiadania jakichkolwiek informacji na temat miejsca ukrywania się poszukiwanej prosimy o niezwłoczny kontakt. Wszelkie informacje należy zgłaszać w komentarzach poniżej lub w innym miejscach Bałwochwalni.

Za pomaganie poszukiwanej lub jej ukrywanie grozi odpowiedzialność karna – 5 lat pozbawienia dostępu do słowa pisanego.

Cel poszukiwań – zdezorganizowanie Bożego Narodzenia!!!

Jesienne propozycje

Jesienne propozycje

Czas najwyższy na jesienne propozycje Bałwochwalicy Jednej!!!

22 września, piątek, godzina 22.02!!! Stało się!!! Jesień!!! Czas zapomnieć o słońcu, radości, śmiechu, zabawie, beztrosce, lekkości, nicnierobieniu… Czas na szarość, burość, siąpiący stale deszcz, przeszywający wiatr. Na melancholię, na spadek nastroju, depresję!!! Hm… Na coraz dłuższe wieczory, na ciepłe skarpety i koc, na litry parującej herbaty z dodatkami o niebiańskim smaku, na dania rozgrzewające, na spowolnienie, na zatrzymanie, na spokojny wdech i wydech! Na jesień!

Nadejście nowej pory roku, to doskonały czas na przyjrzenie się temu, co w trawie piszczy i poczynienia jakichś planów, przedsięwzięć, by dobrze spożytkować czas, energię, wykorzystać potencjał, który akurat jesienią jest szczególny. Niby ogromny, ale jakby nieco apatyczny. Dlatego człowiek potrzebuje stymulacji na wielu poziomach!!!

Oczywiście, jak zawsze, zestawienie jest bardzo subiektywne, według indywidualnych upodobań Bałwochwalicy Jednej. I tym razem nie znajdziesz tu ani kryminałów, ani horrorów, gdyż poszukiwania wciąż tropią nieco inne gatunki. Mam jednak nadzieję, że niniejsze propozycje przypadną Ci do gustu.

I. LITERATURA

Z teraźniejszości i przyszłości najbliższej

Ta część zestawienia obejmuje publikacje, które ukażą się w tym sezonie. Dużo tego! Za dużo… Cóż:

  • Duchy Jeremiego – Robert Rient.
  • Dżentelmen w Moskwie – Amor Towles.
  • Franz Kafka. Encyklopedia.
  • Frida Kahlo prywatnie – Suzanne Barbezat.
  • Gombrowicz. Ja geniusz (t. 1-2) – Klementyna Suchanow.
  • Historia Adeli – Magdalena Knedler.
  • Iłła. Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie – Joanna Kuciel-Frydryszak.
  • Inne życie. Biografia Jarosława Iwaszkiewicza (tom 2) – Romaniuk Radosław.
  • Jaka piękna iluzja. Magdalena Tulli w rozmowie z Justyną Dąbrowską.
  • Księga nocnych kobiet – Marlon James.
  • Lekcje pływania – Claire Fuller
  • Lesbos – Renata Lis.
  • Listy i Pamiętnik – Marek Hłasko.
  • Nie gaście tej lampy przy drzwiach… – Kira Gałczyńska.
  • Nie mówcie, że nie mamy niczego – Madeleine Thien.
  • Patrick Melrose (tom 2) – Edward St. Aubyn.
  • Polski esej literacki. Antologia – oprac. Jan Tomkowski.
  • Poza napisanym – Jarosław Czechowicz.
  • Sendlerowa. W ukryciu – Anna Bikont.
  • Snoby – Julian Fellowes.
  • Swing Time – Zadie Smith.
  • Trzymajmy się! Życiowe rady dla starych i młodych – Magdalena Samozwaniec.
  • Tylko mnie pogłaszcz… Listy do Haliny Poświatowskiej – Ireneusz Morawski, Mariola Pryzwan.
  • Zapach mężczyzny – Agneta Pleijel.
  • Zgiełk czasu – Julian Barnes.

Z przeszłości tej bliskiej, nieco dalszej i całkiem odległej

Druga część propozycji lekturowych obejmuje publikacje, które ukazały się już jakiś czas temu. Niektóre całkiem niedawno, inne kilka lat wcześniej, a jeszcze inne są sprzed dekad. Dlaczego znalazły się w zestawieniu? Albo dlatego, że warte są poświęcenia im cennych chwil, albo dają przyjemność i doskonale wpisują się w klimat jesieni, albo otwierają drzwi umysłu i serca!

Bo szkoda przegapić:
  • Anna i Pan Jaskółka – Gabriel Savit.
  • Busola – Mathias Enard.
  • Historia moich zębów – Valeria Luiselli.
  • Jankeski fajter – Aura Xilonen.
  • Jerzy Andrzejewski. Przyczynek do biografii prywatnej – Anna Demadre-Synoradzka.
  • Kołysanka – Leïla Slimani.
  • Ludzie na drzewach – Hanya Yanagihara.
  • Misja: Encyklopedia – Arturo Perez-Reverte.
  • Zapiski z życia afroamerykańskich elit – Margo Jefferson.
  • Niksy – Nathan Hill.
  • Nora Webster – Colm Toibin.
  • Odbiorca ubezwłasnowolniony. Teksty o kulturze masowej – Stanisław Barańczak.
  • Ostatni autobus i inne opowiadania – Truman Capote.
  • Rudowłosa – Pamuk Orhan.
  • To, co możliwe – Elizabeth Strout.
  • Umami – Laia Jufresa.
  • Wyspiański. Dopóki starczy życia – Monika Śliwińska.
  • Yoro – Marina Perezagua.
  • Z dziennika berlińskiego – Max Frisch.
  • Zapiski z Rakki. Ucieczka z Państwa Islamskiego – Samir.
  • Złodzieje książek – Matthew Pearl.
Bo jesień, a jesień to idealny czas na klasykę, którą warto czytać zawsze:
  • Anna Karenina – Lew Tołstoj.
  • Dziwne losy Jane Eyre – Charlotte Brontë.
  • Pani Bovary – Gustave Flaubert.
  • Portret damy – Henry James.
  • Przeminęło z wiatrem – Margaret Mitchell.
  • Wichrowe Wzgórza – Emily Brontë.
Bo zawsze warto:
  • 1001 filmów, które musisz zobaczyć.
  • 1001 albumów muzycznych. Historia muzyki rozrywkowej.
Bo wkrótce Literacka Nagroda Nobla przyznana zostanie Margaret Atwood 🙂 :
  • Kobieta do zjedzenia
  • Wynurzenie
  • Pani Wyrocznia
  • Życie przed mężczyzną
  • Okaleczenie ciała
  • Morderstwo w ciemności
  • Opowieść podręcznej
  • Kocie oko
  • Dzikość życia
  • Dobre kości
  • Zbójecka narzeczona
  • Grace i Grace
  • Ślepy zabójca
  • Trylogia MaddAddam: Oryks i DerkaczRok potopu, MaddAddam
  • Penelopiada
  • Serce umiera ostatnie
  • Burza. Czarci pomiot
Bo uniwersalne, choć sprzed wielu lat, na tu i teraz:
  • Folwark zwierzęcy – George Orwell.
  • Mechaniczna pomarańczaAnthony Burgess.
  • MyJewgienij Zamiatin.
  • Nowy wspaniały światAldous Huxley.
  • Opowieść podręcznejMargaret Atwood.
  • Proces – Franz Kafka.
  • Rok 1984George Orwell.

II. FILM

Z teraźniejszości i przyszłości najbliższej

Ta część zestawienia obejmuje filmy, które swoją premierę w polskich kinach będą miały tej jesieni. Znalazłam kilka (no może więcej niż kilka 😉 ) obiecujących propozycji! Tylko do kina chadzać…

Wrzesień:
  • Ptaki śpiewają w Kigali – reż. Joanna Krauze, Krzysztof Krauze, Polska, 2017.
  • Piękny kraj – reż. Francis Lee, Wielka Brytania, 2017.
  • 2 noce do rana – reż. Mikko Kuparinen, Finlandia, Litwa, 2015.
  • 50 wiosen Aurory – reż. Blandine Lenoir, Francja, 2017.
  • Maudie – reż. Aisling Walsh, Irlandia, Kanada, 2016.
  • Park – reż. Sofia Exarchou, Grecja, Polska, 2016.
  • Biegnij Amelio! – reż. Tobias Wiemann, Niemcy, Włochy, 2017.
Październik:
  • Twój Vincent – reż. Dorota Kobiela, Polska, Wielka Brytania, 2017.
  • Photon – reż. Norman Leto, Polska, 2017.
  • Fantastyczna kobieta – reż. Sebastián Lelio, Hiszpania, Niemcy, USA, Chile, 2017.
  • Dziecko apokalipsy – reż. Mario Cornejo, Filipiny, 2015.
  • Jestem Rosa – reż. Laís Bodanzky, Brazylia, 2017.
  • Zgoda – reż. Maciej Sobieszczański, Polska, 2017.
  • Nasz najlepszy rok – reż. Cédric Klapisch, Francja, 2017.
  • Człowiek z magicznym pudełkiem – reż. Bodo Kox, Polska, 2017.
  • Ana, mon amour – reż. Calin Peter Netzer, Francja, Niemcy, Rumunia, 2017.
  • Patti Cake$ – reż. Geremy Jasper, USA, 2107.
  • Łagodna – reż. Siergiej Łoźnica, Francja, 2017.
  • Inxeba. Zakazana ścieżka – reż. John Trengove, Francja, Holandia, Niemcy, RPA, 2017.
Listopad:
  • Pewnego razu w listopadzie – reż. Andrzej Jakimowski, Polska, 2017.
  • Kobieta z lodu – reż. Bohdan Sláma, Czechy, Francja, Słowacja, 2017.
  • Suburbicon – George Clooney, USA, 2017.
  • Kryptonim HHhH – reż. Cédric Jimenez, Belgia, Francja, USA, Wielka Brytania, 2017.
  • Kobieta, która odeszła – reż. Lav Diaz, Filipiny, 2016.
  • Ciambra – reż. Jonas Carpignano, Brazylia, Francja, Niemcy, USA, Włochy, 2017.
  • Najlepszy – reż. Łukasz Palkowski, Polska, 2017.
  • Manifesto – reż. Julian Rosefeldt, Australia, Niemcy, 2015.
  • Droga Aszera – reż. Matan Yair, Polska, Izrael, 2017.
  • Morderstwo w Orient Expressie – reż. Kenneth Branagh, USA, Malta, 2017.
  • Cicha noc – reż. Piotr Domalewski, Polska, 2017.
  • Tom of Finladn – reż. Dome Karukoski, Dania, Finlandia, Niemcy, Szwecja, 2017.
Grudzień:
  • Zabicie świętego jelenia – reż. Yorgos Lanthimos, USA, Wielka Brytania, 2017.
  • Na karuzeli życia – reż. Woody Allen, USA, 2017.
  • Serce miłości – reż. Łukasz Ronduda, Polska, 2017.
  • Morderstwo w hotelu Hilton – reż. Tarik Saleh, Dania, Niemcy, Szwecja, 2017.
  • Rodzina na sprzedaż – reż. Diego Lerman, Argentyna, Brazylia, Dania, Francja, Niemcy, Polska, 2017.
  • Wojna płci – reż. Jonathan Dayton, USA, Wielka Brytania, 2017.
  • Reakcja łańcuchowa – reż. Jakub Pączek, Polska, 2017.
  • Na mlecznej drodze – reż. Emil Kusturica, Meksyk, USA, Wielka Brytania, Serbia, 2016.
  • Italian race – reż. Matteo Rovere, Włochy, 2016.

Z przeszłości tej bliskiej, nieco dalszej i całkiem odległej

Druga część propozycji obejmuje filmy, które miały swoją premierę już jakiś czas temu. Niektóre całkiem niedawno, inne kilka lat wcześniej, a jeszcze inne są sprzed dekad. Dlaczego znalazły się w zestawieniu? Powtórzę, choćby dlatego, że warte są poświęcenia im cennych chwil, albo dlatego, że dają przyjemność i doskonale wpisują się w klimat jesieni, albo otwierają drzwi umysłu i serca!

Bo François Ozon to reżyser idealny na jesienne wieczory:
  • Sitcom
  • 8 kobiet
  • Basen
  • 5×2 pięć razy we dwoje
  • Czas, który pozostał
  • Angel
  • Ricky
  • Schronienie
  • Żona doskonała
  • U niej w domu
  • Młoda i piękna
  • Nowa dziewczyna
  • Frantz
  • Podwójny kochanek

III. MUZYKA

Jesień to szczególnie nastrojowa pora roku!!! Melancholia wkrada się niepostrzeżenie. Dopada nas i chce nam towarzyszyć stale. Nie ma sensu szarpać się i przeciwstawiać naturze – to walka z wiatrakami! Lepiej zachować spokój, poddać się temu i delektować się nastrojem. Idealna więc będzie muzyka Toma Waitsa!!!!!!!!!!!!

IV. WYDARZENIA

Co nieco zestawiłam, by nie uszło uwadze…

Wydarzenia kulturalne

  • Festiwal Filmowy w Gdyni – 18-23 września.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastian – 22-30 września.
  • Literacka Nagroda Nike – finał 1 października.
  • Festiwal Literacki „Zebrane” – 1-7 października, Białystok.
  • Międzynarodowy Festiwal Opowiadania – 2-8 października, Wrocław.
  • Bruno Schulz. Festival – 11-21 października, Wrocław.
  • 33. Międzynarodowy Warszawski Festiwal Filmowy – 13-22 października.
  • Festiwal Dekonstrukcji Słowa „Czytaj” – 16-22 października, Częstochowa.
  • The Man Booker Prize – finał 17 października.
  • Nagroda Literacka Europy Środkowej „Angelus” – finał 21 października.
  • Conrad Festival 2017 – 23-29 października, Kraków.
  • Międzynarodowe Targi Książki – 26-29 października, Kraków.
  • Międzynarodowy Festiwal Literacki „Czas poetów” – 27-29 października, Lublin.
  • Literacka Nagroda Nobla – październik.
  • VII Salon Ciekawej Książki – 24-26 listopada, Łódź.

Inne

Wrzesień:
  • Pierwszy Dzień Astronomicznej Jesieni – 22 września.
  • Pierwszy Dzień Kalendarzowej Jesieni – 23 września.
  • Tydzień Zakazanych Książek – 24-30 września.
  • Międzynarodowy Dzień Języków Obcych – 26 września.
  • Dzień Kuriera i Przewoźnika – 29 września.
  • Dzień Głośnego Czytania – 29 września.
  • Międzynarodowy Dzień Tłumacza – 30 września.
Październik:
  • Międzynarodowy Dzień Muzyki – 1 października.
  • Światowy Dzień Nauczyciela – 5 października.
  • Międzynarodowy Dzień Pisania Listów – 9 października.
  • Światowy Dzień Poczty – 9 października.
  • Europejski Dzień przeciw Karze Śmierci – 10 października.
  • Dzień Wychodzenia z Szafy – 11 października.
  • Dzień Edukacji Narodowej – 14 października.
  • Dzień Poczty Polskiej – 18 października.
  • Dzień Listonosza – 18 października.
  • Dzień bez Maila – 24 października.
  • Dzień Odpoczynku dla Zszarganych Nerwów – 28 października.
  • Zmiana czasu z letniego na zimowy – 29 października.
  • Dzień Rozrzutności – 31 października.
  • Światowy Dzień Oszczędzania – 31 października.
  • Halloween – 31 października.
  • Dziady – 31 października.
Listopad:
  • Wszystkich Świętych – 1 listopada.
  • Dzień zaduszny – 2 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Postaci z Bajek – 5 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem – 9 listopada.
  • Dzień Uwięzionego Pisarza – 15 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Tolerancji – 16 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Mężczyzn – 19 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka – 20 listopada.
  • Światowy Dzień Życzliwości i Pozdrowień – 21 listopada.
  • Katarzynki – 24 listopada.
  • Międzynarodowy Dzień Pluszowego Misia – 25 listopada.
  • Andrzejki – 29 listopada.
Grudzień:
  • Międzynarodowy Dzień Upamiętniający Zniesienie Niewolnictwa – 2 grudnia.
  • Dzień św. Mikołaja – 6 grudnia.
  • Dzień Praw Człowieka – 10 grudnia.
  • Dzień Księgarza – 13 grudnia.
  • Dzień Herbaty – 15 grudnia.
  • Dzień bez Przekleństw – 17 grudnia.
  • Międzynarodowy Dzień Migrantów – 18 grudnia.

V. PLANY JESIENNE BAŁWOCHWALICY JEDNEJ

Jesień nadeszła!!! Plany czytelnicze, które poczyniłam oczywiście są 😉 zgodnie z noworocznym postanowieniem – powrót do klasyki, ale tym razem bez konkretów:

  • Literatura amerykańska (klasyka) x 3.
  • Literatura polska (klasyka) x 3.
  • Inne – ile się da 😉 !

Ekscytującej jesieni!!!

Letnie propozycje

Letnie propozycjeCzas najwyższy na letnie propozycje Bałwochwalicy Jednej!!!

Lato, wakacje, słońce… Radość, śmiech, zabawa, beztroska, lekkość, nicnierobienie… Nadszedł ten czas. Co wcale nie znaczy, że człowiek oddał mózg do przechowalni. I nie myśli. I chce tylko pławić się w rozrywce odmóżdżającej. Ignorując cały wszechświat. W ten lekkomyślny okres w roku, zmysły są przecież szczególnie wyczulone. Odbiera się wszystko z większą intensywnością. Wręcz cierpi się na nadwrażliwość. I niekiedy odczuwa się głód, który musi być zaspokojony jak najszybciej, bo w innym wypadku nie dotrwa się do światu.

Nadejście nowej pory roku, to doskonały czas na przyjrzenie się temu, co w trawie piszczy i poczynienia jakichś planów, przedsięwzięć, by dobrze spożytkować czas, energię, wykorzystać potencjał, który akurat latem jest niemały.

Oczywiście, jak zawsze zestawienie jest jak zawsze bardzo subiektywne, według indywidualnych upodobań Bałwochwalicy Jednej. I tym razem też nie znajdziesz tu ani kryminałów, ani horrorów, gdyż poszukiwania wciąż tropią nieco inne gatunki. Mam jednak nadzieję, że niniejsze propozycje przypadną Ci do gustu.

I. LITERATURA

Z teraźniejszości i przyszłości najbliższej

Ta część zestawienia zwykle obejmuje publikacje, które ukażą się danego sezonu. Tym razem sytuacja jest wyjątkowa. Wszystkie zapowiedzi blakły przy dwóch propozycjach wydawnictwa Czarne (jedna z nich to będzie koedycja z Agorą, drugiej współwydawcą będzie Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza) – na które niestety przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać (pierwsza ukaże się z początkiem sierpnia, druga z końcem września)! Proponuję więc „nie zaśmiecać” sobie czasu, głowy i ducha innymi nowościami, tylko czekać i przygotowywać się mentalnie i intelektualnie na te wyczekiwane w gruncie rzeczy latami biografie jednych z największych polskich pisarzy:

  • Lem. Życie nie z tej ziemi – Wojciech Orliński.
  • Gombrowicz. Ja geniusz (t. 1-2) – Klementyna Suchanow.

Z przeszłości tej bliskiej, nieco dalszej i całkiem odległej

Druga część propozycji lekturowych obejmuje publikacje, które ukazały się już jakiś czas temu. Niektóre całkiem niedawno, inne kilka lat wcześniej, a jeszcze inne są sprzed dekad. Dlaczego znalazły się w zestawieniu? Choćby dlatego, że warte są poświęcenia im letnich chwil, bo albo dają przyjemność i doskonale wpisują się w klimat duszno-słoneczno-parny lata, albo otwierają drzwi umysłu i serca!

Bo szkoda przegapić:
  • 15 stuleci. Rozmowa z Wilhelmem Sasnalem – Jakub Banasiak.
  • Agonia dźwięków – Jaume Cabré.
  • Burza. Czarci pomiot – Margaret Atwood.
  • Głośniej niż śnieg – Stefan Hertmans.
  • Jak oni pracują? Rozmowy o pracy, pasji i codziennych sprawach polskich twórców – Agata Napiórska.
  • Kolej podziemna. Czarna krew Ameryki – Colson Whitehead.
  • Koniec samotności – Benedict Wells.
  • Król węży – Jeff Zentner.
  • Lśnij, morze Edenu – Andrés Ibáńez.
  • O matko! – Alejandro Palomas.
  • Opowieść podręcznej – Margaret Atwood.
  • Oto jestem – Jonathan Safran Foer.
  • Patrick Melrose (tom 1) – Edward St. Aubyn.
  • Sznurówki – Domenico Starone.
  • Sztuka powieści. Wywiady z pisarkami z „The Paris Review”.
  • Tam – Natasza Goerke.
  • Tęsknota – Gaël Faye.
  • Trylogia Margaret Atwood:
    • Oryks i Derkacz – tom 1;
    • Rok potopu – tom 2;
    • MaddAddam – tom 3.
  • Urodzić dziecko – Kristina Sandberg.
  • Wchodzi koń do baru – Dawid Grosman.
Bo lato:
  • Lolita – Vladimir Nabokov.
  • Dom duchów – Isabel Allende.
  • Nieznośna lekkość bytu – Milan Kundera.
  • Zabić drozda – Harper Lee.
  • Miłość w czasach zarazy – Gabriel García Márquez.
  • Raj tuż za rogiem – Mario Vargas Llosa.
  • Szklany klosz – Sylvia Plath.
  • Dziewczyny – Emma Cline.
  • Przekleństwa niewinności – Jeffrey Eugenides.
  • W drodze – Jack Kerouac.
  • Pasja życia – Irving Stone.
Bo zawsze warto:
  • Wykłady o Don Kichocie – Vladimir Nabokov.
  • Wykłady o literaturze – Vladimir Nabokov.
  • Wykłady o literaturze rosyjskiej – Vladimir Nabokov
Bo uniwersalne, choć sprzed wielu lat, na tu i teraz:
  • Twórczość Stanisława Lema.
  • Twórczość Witolda Gombrowicza.

II. FILM

Z teraźniejszości i przyszłości najbliższej

Ta część zestawienia obejmuje filmy, które swoją premierę w polskich kinach będą miały tego lata. Znalazłam kilka (no może więcej niż kilka 😉 ) obiecujących propozycji! Tylko do kina chadzać…

Czerwiec:
  • Miłość aż po ślub – reż. Reem Kherici, Francja, 2107.
  • Old Fashioned – reż. Rik Swartzwelder, USA, 2014.
  • Lady M. – reż. William Oldroyd, Wielka Brytania, 2016
  • Aquarius – reż. Kleber Mendonça Filho, Brazylia, 2016.
  • Facet do wymiany – reż. Guillaume Canet, Francja, 2017.
Lipiec:
  • Enklawa – reż. Goran Radovanovic, Niemcy, Serbia, 2015.
  • Mężczyzna imieniem Ove – reż. Hannes Holm, Szwecja, 2015.
  • Czym chata bogata! – reż. Philippe de Chauveron, Francja, 2017.
  • Olli Mäki. Najszczęśliwszy dzień jego życia – reż. Juho Kuosmanen, Finlandia, Niemcy, Szwecja, 2016.
  • Paryż może poczekać – reż. Eleanor Coppola, USA, 2016.
  • Sława – reż. Kristina Grozeva, Grecja, Bułgaria, 2016.
  • Wilde Maus – reż. Josef Hader, Austria, Niemcy, 2017.
Sierpień:
  • Piękne dni – reż. Wim Wenders, Francja, Niemcy, 2016.
  • Franz – reż. François Ozon, Francja, Niemcy, 2016.
  • Paryż na bosaka – reż. Dominique Abel, Belgia, Francja, 2016.
  • Obdarowani – reż. Marc Webb, USA, 2017.
  • Królewicz Olch – reż. Kuba Czekaj, Polska, 2016.
  • Podwójny kochanek – reż. François Ozon, Francja, 2017.
  • Dwie kobiety – reż. Martin Provost, Francja, 2017.
Wrzesień:
  • Na pokuszenie – reż. Sofia Coppola, USA, 2017.
  • Tulipanowa gorączka – reż. Justin Chadwick, USA, Wielka Brytania, 2017.
  • American Assassin – reż. Michael Cuesta, USA, 2017.
  • Powiernik królowej – reż. Stephen Frears, Wielka Brytania, 2017.

Z przeszłości tej bliskiej, nieco dalszej i całkiem odległej

Druga część propozycji obejmuje filmy, które miały swoją premierę już jakiś czas temu. Niektóre całkiem niedawno, inne kilka lat wcześniej, a jeszcze inne są sprzed dekad. Dlaczego znalazły się w zestawieniu? Powtórzę, choćby dlatego, że warte są poświęcenia im letnich chwil, bo albo dają przyjemność i doskonale wpisują się w klimat duszno-słoneczno-parny lata, albo otwierają drzwi umysłu i serca!

  • American Honey – reż. Andrea Arnold, USA, Wielka Brytania, 2016.
  • Arizona dream – reż. Emir Kusturica, Francja, USA, 1993.
  • C.R.A.Z.Y. – reż. Jean-Marc Vallée, Kanada, 2005.
  • Hair – reż. Miloš Forman, USA, Niemcy, 1979.
  • Kalifornia – reż. Marina Person, Brazylia, 2015.
  • Malena – reż. Giuseppe Tornatore, USA, Włochy, 2000.
  • Marzyciele – reż. Bernardo Bertolucci, Francja, Wielka Brytania, Włochy, 2003.
  • Million Dollar Hotel – reż. Wim Wenders, Niemcy, USA, Wielka Brytania, 2000.
  • Nauka spadania – reż. Pascal Chaumeil, Niemcy, Wielka Brytania, 2004.
  • Nieustające wakacje – reż. Jim Jarmusch, USA, 1980.
  • Przekleństwa niewinności – reż. Sofia Coppola, USA, 1999.
  • Rzymska opowieść – reż. Bernardo Bertolucci, Wielka Brytania, Włochy, 1998.
  • Spotkanie w Palermo – reż. Wim Wenders, Francja, Niemcy, Włochy, 2008.
  • Ukryte pragnienia – reż. Bernardo Bertolucci, Francja, Wielka Brytania, Włochy, 1996.
  • Zapach kobiety – reż. Martin Brest, USA, 1992.
  • Życie Adeli – Rozdział 1 i 2 – reż. Abdellatif Kechiche, Belgia, Francja, Hiszpania, 2013.

III. MUZYKA

Propozycje muzyczne trącą myszką 😉 , ale jak można latem obyć się bez takich kawałków jak Summertime czy Space Oddity??? No jak??? Nie można!!! Zatem:

Jenis Joplin, David Bowie, Joy Division, Iggy Pop, The Cure!!!!!!!!!!!!

IV. WYDARZENIA

Co nieco zestawiłam, by nie uszło uwadze…

Wydarzenia kulturalne

  • Big Book Festival – 23-25 czerwca, Warszawa.
  • Open’er Festival – 28 czerwca – 01 lipca, Gdynia.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy Sopot Film Festival – 8-16 lipca, Sopot.
  • Transatlantyk Festival – 14-21 lipca, Łódź.
  • Festiwal Filmowy w Locarno – 2-12 sierpnia.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy T-Mobile Nowe Horyzonty – 3-13 sierpnia, Wrocław.
  • OFF Festival – 4-6 sierpnia, Katowice.
  • XXIII Przystanek Woodstock – 3-5 sierpnia, Kostrzyn nad Odrą.
  • Stolica Języka Polskiego – 6-12 sierpnia, Szczebrzeszyn.
  • Literacki Sopot – 17-20 sierpnia.
  • NON-FICTION. Festiwal – 25-27 sierpnia, Kraków.
  • Miedzianka Fest – 25-27 sierpnia.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Wenecji – 30 sierpnia – 9 września.
  • Dni Nagrody Literackiej „Gdynia” – 31 sierpnia – 2 września.
  • Nagroda Literacka „Gdynia” – 2 września.
  • Narodowe Czytanie 2017 – Wesele Stanisława Wyspiańskiego – 2 września.
  • Festiwal „Opętani Literaturą” – 2-10 września, Radom, Wsola.
  • Nagroda Literacka im. Gombrowicza – 10 września.
  • Nagroda Literacka „Nike”  ogłoszenie finalistów – 5 września.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Toronto – 7-17 września.
  • The Man Booker Prize – ogłoszenie krótkiej listy nominowanych – 13 września.
  • Festiwal Filmowy w Gdyni – 18-23 września.
  • Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastian – 22-30 września.

Inne

Czerwiec:
  • Pierwszy Dzień Astronomicznego Lata, najdłuższy dzień w roku i najkrótsza noc w roku – 21 czerwca.
  • Międzynarodowe Święto Muzyki – 21 czerwca.
  • Pierwszy Dzień Kalendarzowego Lata – 22 czerwca.
  • Noc Świętojańska – 23 czerwca
  • Międzynarodowy Dzień Pomocy Ofiarom Tortur – 26 czerwca.
Lipiec:
  • Dzień bez Telefonu Komórkowego – 15 lipca.
  • Dzień Włóczykija – 23 lipca.
  • Międzynarodowy Dzień Przyjaźni – 30 lipca.
Sierpień:
  • Międzynarodowy Dzień Osób Leworęcznych – 13 sierpnia.
  • Dzień Pozytywnie Zakręconych – 17 sierpnia.
  • Światowy Dzień Optymisty – 21 sierpnia.
  • Dzień Blogów – 31 sierpnia.
Wrzesień:
  • Dzień Dobrych Wiadomości – 8 września.
  • Dzień Marzyciela – 8 września.
  • Międzynarodowy Dzień Pokoju – 21 września.

V. PLANY LETNIE BAŁWOCHWALICY JEDNEJ

Lato nadeszło!!! Zdążyłam się do niego porządnie przygotować. Zdołałam poczynić takie plany czytelnicze, że ho ho 😉 :

  • Literatura amerykańska (klasyka) x 3: 
    • Grona gniewu – John Steinbeck;
    • Portret damy – Henry James;
    • Przeminęło z wiatrem – Margaret Mitchell.
  • Literatura polska (klasyka) x 3:
    • Chłopi – Władysław Reymont;
    • LalkaBolesław Prus;
    • Noce i dnie – Maria Dąbrowska.
  • Inne – ile się da 😉 !

Jak widzisz wszystko zgodnie z noworocznym postanowieniem – powrót do klasyki!!!

Ekscytującego lata!!!

Dzień Dziecka – przekraczanie rzeczywistości

Dzień Dziecka

I zrozumiałem, że już nie ma krainy mego dzieciństwa. Że żyje ona tylko we mnie i razem ze mną rozsypie się w proch którejś nadbiegającej z nicości godziny[1].

Kraina lat dziecinnych

Dzień Dziecka to kolejne święto, które jest pobudką do tropienia w tekstach kultury śladów wiążących się z tematem, znów, tak jak w przypadku Dnia Matki, złożonym, trudnym, bogatymi i jakże fascynującym. Jednym z tych istotnych, z którym artyści na różne sposoby się mierzą, który eksplorują, badają pod różnym kątem, któremu przyglądają się z różnych stron. Który dla niektórych twórców stanowi nawet zasadniczy problem egzystencjalny i czynią z niego główny temat swej twórczości.

Śladów nie trzeba daleko szukać… Najwięksi dali temu wyraz, stwarzając dzieła jedyne w swoim rodzaju, oryginalne, autonomiczne, uniwersalne. Dzięki nim mamy punkt zaczepienia, mamy od czego się odbić.

Literatura – Sklepy cynamonowe Brunona Schulza* – dzieciństwo zaklęte w słowach

Sklepy cynamonowe Brunona Schulza – jedno z największych i najbardziej oryginalnych dzieł literatury polskiej, mające charakter autobiograficzny – są tego najlepszym przykładem. Oczywiście, księga to przebogata w wątki i tematy najrozmaitsze, ale ten dotyczący świata lat najmłodszych wiedzie prym, jemu podporządkowana jest cała wielowarstwowa reszta.

Dzień Dziecka - Sklepy cynamonoweBohaterem cyklu i zarazem narratorem jest głównie chłopiec, pochodzący z niewielkiego przedwojennego miasteczka w Galicji, z kupieckiej żydowskiej rodziny, która przeżywa finansowy upadek i likwidację sklepu. Wątła fabuła nie ma tu większego znaczenia. Znaczenie ma rzeczywistość widziana oczyma dziecka. Chłopiec z ciekawością i fascynacją odkrywa otaczającą go rzeczywistość, odbiera świat, który znajduje się w szczególnym momencie, w chwili przeobrażeń – zderzenia się dwóch, jakże odmiennych i nieprzystających do siebie rzeczywistości – starej, dziewiętnastowiecznej zastałej stabilizacji mieszczańskiej i dwudziestowiecznej nowoczesności[2], po swojemu, w sposób szczególny. Realia zostają przetworzone w wyobraźni chłopca, czego efektem są nowe światy – jakże wzbogacone i ubarwione.

Fantazjotwórstwo, mitomania chłopca o nadwrażliwej psychice i wybujałej wyobraźni sprawiają, że najbardziej zwyczajne postacie, rzeczy codziennego użytku, prozaiczne wydarzenia urastają do rangi herosów, cudów, symboli. Prowincja staje się metropolią, służąca groźnym bóstwem, które opiekuje się rodziną. Zwyczajny powrót chłopca do domu, codzienny spacery uliczkami małego miasteczka czy zwykłe snucie się po strychu, pokojach i korytarzach mieszkania oglądamy dziecka oczami, dla którego te wyprawy urastają do wielkich, niezapomnianych, bo jedynych w swoim rodzaju eskapad. Dla nas zaś, odbiorców, te wojaże są spoza tego świata, są przekroczeniem tej rzeczywistości.

Ta nowa, wykreowana przez Schulza rzeczywistość, jest w gruncie rzeczy wyidealizowanym światem dzieciństwa, mitologizacją tego czasu, jako najistotniejszego okresu w życiu każdego człowieka. Ten nowy świat jest z pogranicza jawy i snu. Oniryczna konwencja jest tu szczególna. Nikt tu jednak nie śni, gdyż proza w całości przypomina po prostu sen, wzorowana jest na jego mechanizmach. Jest konkretna, materialna i jednocześnie fantastyczna i pełna metamorfoz. Mało tego, z jednej strony jest sprzeczna z zasadami logiki, z drugiej zaś tę zasadę sprzeczności ignoruje, niczym w surrealizmie[3]. Ta wykreowana rzeczywistość jest nie tylko oniryczna. Jest też mityczna czy mitopodobna[4].

Autor nadał elementom świata przedstawionego znaczeń sakralnych, upodobnił wykreowaną rzeczywistości, pozbawioną konkretności, do wyobrażeń mitycznych, wpisanych w ludzką świadomość[5]. Co ważne, ta mitologia nie jest tylko mitologią prywatną. Autor sięga tu do mitów biblijnych i helleńskich. A istotą jest tu odtworzenie pierwotnej wiedzy o świecie, prawd dawniej wspólnych dla całej ludzkości wyrażanych za pomocą mitów. Okresem egzystencji człowieka, w którym mityczne poznanie prawd może być człowiekowi najbliższe, jest jego początek czyli dzieciństwo właśnie[6].

Film – Fanny i Alexander Ingmara Bergmana** – dzieciństwo zaklęte w obrazach

Jeden z największych filmowców – Ingmar Bergman – ostatni swój kinowy obraz, jeden z istotniejszych, poświęcił właśnie dzieciństwu, poruszając przy tym główne wątki swojej twórczości – „zmagania i samotność artysty, jego stosunek do Boga i ludzi, moc wyobraźni i siły próbujące ją unicestwić”[7]. Co istotne, autor wykorzystał tu wątki autobiograficzne, gdyż film oparty jest na wspomnieniach reżysera z lat najmłodszych.

Fanny i Alexander to historia rodziny Ekdahlów. Tytuł każe przyglądać się dwójce dzieci (rodzeństwu), które początkowo gubią się w tłumie postaci, stając się z czasem głównymi bohaterami tej wyrafinowanej, dopracowanej w każdym detalu, opowieści o dzieciństwie.

Dzień Dziecka - Fanny i AlexanderEkdahlowie to liczna, kilkupokoleniowa szczęśliwa i zamożna rodzina, umiejąca korzystać z życia, z jego zmysłowych rozkoszy, potrafiąca cieszyć się urokami swego mikroświata, nieprzestrzegająca konwenansów, nieobawiająca się „bratać z ludem”, wolna i otwarta, której czas upływa na świętowaniu i celebrowaniu życia. Wodzirejem jest tu ukochana matka i babcia. Życie jej wnuków, ich dzieciństwo to czas lekkości, beztroski i radości, zabaw i wygłupów. To szczęśliwy okres dla bystrego i nadwrażliwego Alexandra, o przenikliwym umyśle, zatopionego w swoich myślach i fantazjach, – porte-parole reżysera (ja widzę nawet fizyczne podobieństwo), który może swobodnie, bez najmniejszy ograniczeń i konsekwencji korzystać z pokładów swej wyobraźni.

Niestety, ten sielski czas niespodziewanie zostaje przerwany. Umiera ojca dzieci, a owdowiała matka wkrótce ponownie wychodzi za mąż, za człowieka, który jest przeciwieństwem jej pierwszego męża – dyrektora teatru, aktora. Drugi małżonek, surowy luterański duchowny, organizuje życie swojej nowej rodzinie według własnych zasad. Od tej chwili życie Alexandra, jego siostry i matki, staje się przeciwieństwem ich dotychczasowej egzystencji. Znamienne wręcz wydają się tu słowa ojczyma skierowane do pasierba, które symbolicznie oddają sens zachodzącej przemiany w życiu chłopca:

Fantazja jest wielką siłą. To wspaniały dar boży, ale gdy władają nią artyści, poeci, muzycy.

Alexander, stale bytujący na graniczy jawy i snu, według ojczyma ma wadę charakteru – nie odróżnia kłamstwa od prawdy. Zauważa, że jest jednak jeszcze dzieckiem i jego kłamstwa (tak ocenia fantazje chłopca biskup) choć wstrętne, to na szczęście są tylko dziecinne. Ostrzega jednak, że niebawem stanie się dorosły i poniesie za to karę, gdyż życie bezlitośnie karze kłamców.

Z chwilą poślubienia przez wdowę duchownego, następuje odcięcie całej trójki od radosnego życia, które do tej pory wiedli, życia, które teraz odchodzi już do przeszłości. Poślubiona kobieta i jej dzieci przeprowadzają się do domu biskupa zupełnie „nadzy”, wchodzą w nowe życie jak nowo narodzeni – bez żadnego dobytku, bez strojów, biżuterii, mebli, bez przyjaciół, zwyczajów i myśli, bez poprzedniego życia, bez zabawek, lalek, książek.

Na szczęście ten mroczny okres szybko dobiegł końca i Alexander wraz z matką i siostrą powrócił na łono ukochanej rodziny, by znów cieszyć się urokami dzieciństwa.

Fanny i Alexander jest uniwersalną, też oniryczną, nostalgiczną i symboliczną opowieścią o dzieciństwie. Stanowi również rodzaj pożegnania artysty z własnym dzieciństwem czy nawet rodzaj rozliczenia się z nim. Bergman pokazał tu czar tego okresu w życiu człowieka, ale też jego mroki – tajemne siły, które walczą o duszę dziecka[8].

Podsumowując

Powrót do krainy dzieciństwa tych dwóch wybitnych twórców zaowocował szczególnymi dziełami, jedynymi w swoim rodzaju. W swojej estetyce, za pomocą sobie właściwych zabiegów formalnych stworzyli dzieła, które choć dotykające rzeczywistości konkretnej, to w efekcie tę konkretność przekraczające. Autonomiczność ich i uniwersalność pozwala nam wejść w ich świat wykreowany, cieszyć się nim, zachwycać i poczuć się jak u siebie! Nic tylko dać porwać Schulzowskim i Bergmanowskim wizjom!

*Bruno Schulz, Sklepy cynamonowe. Sanatorium pod klepsydrą, Warszawa 1999, rok pierwszego wydania – 1933.

**Fanny i Alexander, reż, Ingmar Bergman, Szwecja, Francja, RFN, 1982, tytuł oryginalny – Fanny och Alexander.


[1] Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa, Warszawa 2016.

[2] Jerzy Kwiatkowski, Dwudziestolecie międzywojenne, Warszawa 2003, s. 341.

[3] Ibidem.

[4] Ibidem.

[5] Elżbieta Olinkiewicz, Katarzyna Radzymińska, Halina Styś, Słownik encyklopedyczny: Język polski, Wrocław 2002.

[6] Kwiatkowski, op. cit, s. 342.

[7] Panorama kina najnowszego 1980–1995. Leksykon, red. Barbara Kosecka, Anita Piotrowska, Wojciech Kocołowski, Kraków 1997.

[8] Ibidem.

BIBLIOGRAFIA
  • Jarzębski Jerzy, Prowincja centrum. Przypisy do Schulza, Kraków 2005.
  • Kłopotowski Krzysztof, „Fanny i Aleksander”, czyli suma ludzkiego życia, opublikowano 06.06.2013, http://film.interia.pl/wiadomosci/news-fanny-i-aleksander-czyli-suma-ludzkiego-zycia,nId,1812647, dostęp 31.05.2017.
  • Konwicki Tadeusz, Mała apokalipsa, Warszawa 2016.
  • Kwiatkowski Jerzy, Dwudziestolecie międzywojenne, Warszawa 2003.
  • Olinkiewicz Elżbieta, Radzymińska Katarzyna, Styś Halina, Słownik encyklopedyczny: Język polski, Wrocław 2002.
  • Panorama kina najnowszego 1980–1995. Leksykon, red. Barbara Kosecka, Anita Piotrowska, Wojciech Kocołowski, Kraków 1997.

Dzień Matki – bez lukru

Dzień Matki

Wszystkie matki kochają swoje dzieci; takie są prawa natury. Nawet kotka. Albo koza. Nawet matki kryminalistów i morderców. Nawet matki nazistów. Nawet matki śliniących się dzieci specjalnej troski. Nawet matki potworków[1].

Rzeczywistość bezlitosna

Wszyscy dobrze wiemy, że prawa natury prawami natury, a człowiek na każdym kroku musi sobie i innym udowadniać, że potrafi! Oz też wiedział. Dalej pisał:

Fakt, że tylko mnie kochać się nie dało, że to ode mnie matka uciekła, dowodzi niezbicie, że mnie po prostu nie ma za co kochać. Że mnie miłość się nie należy. Coś ze mną jest nie tak, musi być we mnie coś paskudnego i okropnego, do tego stopnia odrażającego, że trudniej to znieść niż kalectwo, upośledzenie czy chorobę psychiczną. Musi we mnie być coś obmierzłego, czego nie da się naprawić, rzecz tak obrzydliwa, że nawet moja matka, dobra i wrażliwa kobieta, która umiała miłością darzyć ptaki, żebraków na ulicy czy zagubione szczenięta – nawet ona nie mogła mnie już ścierpieć i musiała w końcu uciec ode mnie najdalej, jak się da. Jest takie arabskie powiedzenie: […] każda małpa w oczach swojej matki jest gazelą. Tylko nie ja[2].

Matka jest tylko jedna

Skąd taki cytat? Oczywiście Dzień Matki stał się tu pobudką. W istocie jednak nie chodzi o samo święto, ale o temat. Tak złożony, trudny, bogaty i jakże fascynujący. I teksty kultury tego dowodzą. Niekiedy aż dech zapiera…

Twórcy wyposażeni w odpowiednie radary dostarczają nam sporo ujęć tego zagadnienia. Współcześnie dalekie są one od patosu, chyba dość charakterystycznego dla przeszłości i wyidealizowaniu, bliskie zaś pragnieniu odczarowywania, odarcia z lukru. Ukazują świat zniuansowany, wieloaspektowy, o wielu odcieniach szarości.

Daleko tym narracjom literackim do opowieści o matkach uosabiających elementarny ład świata, świata, w którym wszystko jest tak jak być powinno, w którym nie ma miejsca na ambiwalencję, na szarości właśnie. W tym świecie wiadomo co jest dobre, a co złe, co jest białe, a co czarne. Utrata zaś matki, jej śmierć, jest amputacją. Odbiera człowiekowi wszystko to, co pozwala mu trwać, wyrywa go i wrzuca w pustkę, nicość. Od tej chwili będzie już tylko on sam. Blisko zaś tym narracjom do opowieści o ohydzie i okrucieństwie człowieka.

Literatura – Pianistka Elfride Jelinek* – kreacyjna dekonstrukcja

Gdy myślę o literackich matkach to widzę tę z Pianistki Elfride Jelinek. Tam, teoretycznie, matka nie jest główną bohaterką, tą jest córka, ale praktycznie, w istocie, to właśnie matka jest tu centralną postacią, gdyż to ona jest siłą sprawczą, kreatorką świata przedstawionego.

Dzień Matki - PianistkaPowieść ta ukazała się ponad trzy dekady temu, w 1983 roku. Po niej powołano do życia powieści, bardzo dobre powieści, oscylujące wokół postaci matki, ale każda z nich przy zestawieniu z Pianistką blednie. Pępowina Majgull Axelsson, Mam na imię Lucy Strout Elizabeth, Skóra Toni Morrison, czy ta o tytule, który już wywołuje gęsia skórkę – Oby cię matka urodziła Vedrany Rudan, to powieści z ostatnich pięciu lat (trzy ostatnie z 2016 roku, pierwsza z 2013), które portretują matkę, pozbawiając ją lukru – Kinga Dunin pochylając się nad tymi powieściami bardzo sugestywnie zatytułowała swój tekst – Matka jest jedna, o jedną za dużo[3] – ale nie są to portrety już tak zapadające w pamięć jak ten Jelinek.

Nic właściwie dziwnego. Świat przedstawiony Pianistki poraża, wstrząsa, szokuje. Autorka wyznała kiedyś, że jej kreatywność bierze się z tego, co negatywne. I rzeczywiście, tu mamy tego dowód[4]. Rozczarowana światem postanowiła swym pisarstwem zdemaskować prawdę o nim, o nas. Czytelnik, który zdecyduje się stawić czoła tej prozie (co nie jest łatwe) dozna bólu, i fizycznego, i psychicznego. Będzie chciał zapomnieć i zapomnieć nie będzie mógł. Czytelnik, który zdecyduje się stawić czoła tej prozie zostanie wytrącony z równowagi. Złość bijąca z każdego słowa udzieli się i jemu. To powieść brutalna, ironiczna, sarkastyczna, groteskowa, absurdalna, przejaskrawiona, pełna bólu, oskarżeń, wściekłości i nienawiści. Postacie przerysowane wywołują niesmak, dyskomfort, odrazę. Ale poklei…

Powieść austriackiej noblistki porusza wiele tematów, ale najważniejszy chyba jest ten, który wydaje się najistotniejszy w życiu każdego, bo „ustawia” go na całe życie – relacje matki z dzieckiem, tu relacje matki z córką.

Teoretycznie, jak już zaznaczyłam, główną bohaterką jest ukochana córka – dobijająca do czterdziestki Erika Kohut, niespełniona pianistka, nauczycielka gry na fortepianie w wiedeńskim konwersatorium, żyjąca z ukochaną matką pod jednym dachem, wciąż od niej zależna (mentalnie i duchowo) i niespełniająca jej oczekiwań. Ta relacja z matką zdefiniowała jej całe życie.

W chwili narodzin już córka „usunęła się” w cień, a matka wyszła na plan pierwszy. Bo to ona, matka, postanawia, że jej ukochane dziecko będzie najwspanialsze i będzie żyło najwspanialszym życiem. Już ona o to zadba! Jak postanowiła, tak też zrobiła. W swych działaniach była nieugięta, nie pozwalała sobie na chwilę nieuwagi, była cierpliwa, wytrwała, skrupulatna, stała stale na straży. Co mogło przynieść tylko piorunujący efekt.

Akt kreacji udał się znakomicie – nastąpiła całkowita dekonstrukcja. Ukochane dziecko, wprawdzie nie zostało światowej sławy pianistką (to już nie matki wina, tylko świata, który nie poznał się na jej talencie, też córki, która temu nie sprostała), ale udało się matce osiągnąć coś, na czym w gruncie rzeczy znacznie bardziej jej zależało – udało się zapobiec wymknięciu się córki.

Nadopiekuńcza czy raczej zaborcza matka zniewoliła dziecko, które wyrosło na upośledzoną emocjonalnie kobietę. Od najmłodszych lat, indoktrynując, wyznaczała granice świata swojej jedynej córki, oddzielając ją od normalnego życia, wpływając na każdą jego sferę. I od tamtego czasu nic się nie zmieniło.

Erika, już jako dorosła kobieta, poważna pani profesor konwersatorium, przekazująca swoim uczniom tajniki gry na fortepianie, wciąż jest pod kontrolą matki, która stale nadzoruje każdy krok córki – dokąd wychodzi, o której wraca, z kim się spotyka, na co wydaje swoje pieniądze, w co się ubiera itd. Wymagając przy tym bezwzględnego posłuszeństwa, zabraniając na najdrobniejszy przejaw samodzielności. Każda niesubordynacja zaś jest pretekstem do awantury. Dochodzi wówczas do rękoczynów, słów ostatecznych, histerii, lamentu, płaczu, oskarżeń, pretensji, a w konsekwencji i do wyrzutów sumienia, błagań, przeprosin.

Świat Eriki jest wypaczony, wypaczona jest i wewnętrznie ona sama. Jest emocjonalną kaleką. Nienawidzi swej matki, ale nie potrafi wyzwolić się spod jej wpływów, co tylko pokazuje jakiego spustoszenia psychiczno-emocjonalnego dokonała matka – jak doskonale wykonała zadanie, do którego przed samą sobą się zobowiązała. Erika nie potrafi nawiązać zdrowych relacji z innymi. Pogardza nimi, czuje wobec nich wyższość. Jest nieprzyjemna i niedostępna. Wręcz znęca się nad swoimi podopiecznymi. Swe erotyczne pragnienia zaspokaja w sposób dość perwersyjny. Przyjemność czerpie z podglądania par uprawiających seks w parku czy samookaleczeń.

Erika ma tego wszystkiego świadomość. Sfrustrowana, obolała, cierpiąca, zredukowana, zdekonstruowana, marzy skrycie o życiu innym, takim jak żyje większość ludzkości. Niestety…

W przypadku twórczości Jelinek forma idzie w parze z treścią. I w przypadku Pianistki nie jest inaczej. Autorka idealnie dostosowała formę do treści zawartych w powieści, uwydatniając je tym samym. W języku noblistki zawarty jest cały dramat.

Kończąc ten wątek, wspomnę jedynie, że na podstawie Pianistki Jelinek, Michaela Haneke, rodak pisarki, nakręcił w 2001 roku film pod takim samym tytułem. Z ekranizacjami wiadomo, bywa różnie, zwykle jednak wypadają znacznie gorzej niż literackie pierwowzory, tutaj jednak mamy do czynienia ze znakomitym i autonomicznym dziełem, co w przypadku tego reżysera wcale nie dziwi.

Film – Zabiłem moją matkę Xaviera Dolana** – pragnienie obcości

Temat matczyny nie jest też obojętny też filmowcom. Wystarczy wspomnieć filmy trzech reżyserów z ostatnich dwóch lat – komediodramat The Meddler (reż. Lorene Scafaria, USA, 2015) – przemilczę karkołomny polski tytuł – znakomity dramat Matka jest tylko jedna (reż. Paul Duddridge, USA, 2016) oraz słynny już obraz Julieta (reż. Pedro Almodovar, Hiszpania, 2016) – w których twórcy to właśnie zagadnienie po swojemu odsłaniają.

Dzień Matki - Zabiłem moją matkę

Xavier Dolan, francusko-kanadyjski reżyser młodego pokolenia, jest także autorem filmów oscylujących wokół tego problemu (na marginesie dodam, że film Pianistka jest ulubionym filmem jednego z ulubionych reżyserów Dolana). W 2009 roku nakręcił wymowny film o sugestywnym tytule – Zabiłem moją matkę. Po kilku latach, w 2014, stworzył inny obraz pod tytułem Mama, idącym krok dalej w porównaniu z pierwszą opowieścią, będącym swego rodzaju jej powtórzeniem czy przedłużeniem albo kolejną jej wariacją.

Zabiłem moją matkę jest debiutem reżyserskim i opowiada o konflikcie pokoleń na przykładzie relacji nastolatka (w tej roli sam Dolan) z matką. I nie są to proste relacje, jednoznaczne. Są zaś bardzo intensywne, burzliwe, histeryczne.

Film opowiada historię w zasadzie jakich wiele, niczym nie wyróżniającą się, to narracja o ludziach zwykłych, żyjących zwyczajnym życiem, o sytuacjach codziennych, znanych każdemu – samotna matka, oddająca się całkowicie swemu dziecku i zbuntowany nastolatek, mający pretensje do wszystkich o wszystko i ich codzienny byt, ich zmaganie się ze sobą.

Twórca zdecydował się pokazać problem dobrze znany, przerobiony i rozpoznany, ale zrobił to po swojemu, w swojej, dopiero co zarysowującej się estetyce. I wyszło mu to, przy wielu mankamentach, rewelacyjnie. To, co widzimy na ekranie nie jest nam obojętne. Współodczuwamy wraz z bohaterami, rozumiemy ich, kibicujemy im. Obrazy na długo pozostają w naszych głowach.

Gdy Hubert był małym chłopcem wszystko było tak jak trzeba, bo liczyła się tylko mama i jej miłość, i te jego pragnienia były zaspokajane, teraz zaś, jak twierdzi, już nie ma z matką nic wspólnego. Robi z niej swojego największego wroga. Sądzi, że jest złą, najgorszą matką, że nie powinna mieć dzieci.

Ten zbuntowany, egocentryczny i narcystyczny nastolatek wstydzi się swojej matki, samotnej kobiety, urzędniczki spędzającej wolny czas na oglądaniu seriali, układaniu pasjansa, która poświęciła życie swemu dziecku. Pogardza nią. Krytykuje ją na każdym kroku. Za jej gust, sposób zachowania, nawyki, mentalność. Z zazdrością patrzy na matki rówieśników – nowoczesne, atrakcyjne, pożądane, które rozumieją swe nastoletnie dzieci i traktują je po partnersku. On, jak twierdzi, na zrozumienie matki liczyć nie może, dlatego też dystansuje się od niej, nie mówi jej o swych życiu, nie pyta ją o jej życie, podważa jakikolwiek z nią związek. Pragnie nie autonomii, niezależności, przerwania pępowiny, tylko bycia obcymi dla siebie. Co paradoksalnie umożliwiłoby, według Huberta, ich miłość.

W istocie Hubert jest dobrym chłopakiem, dobrym dzieckiem, wrażliwym, utalentowanym, lubianym, potrzebującym wsparcia, zrozumienia, kogoś bliskiego, zaufanego, kochającego. Zwykle jest wobec matki okrutny, ale wydaje się, że jest to podyktowane tylko okresem buntu, buntu który jest charakterystyczny dla danego wieku, wieku, w którym jest właśnie Hubert, a nie rzeczywistymi przesłankami, okolicznościami, faktami, które by usprawiedliwiały takie zachowanie, tłumaczyły, wyjaśniały. Z zasady więc zachowuje się tak a nie inaczej – odgrywa pewną rolę, którą mu nastoletni wiek narzuca.

Choć chce odciąć się od matki, symbolicznie nawet ją uśmierca, to matkę czyni główną bohaterką swojego życia – to jej poświęca uwagę w swym dzienniku, to ona jest w centrum jego wizji czy wynurzeń przed kamerą. Jego życie podporządkowane jest matce, tak samo jak matki życie podporządkowane jest jemu.

Matka nie wydaje się ani zaborcza, ani toksyczna, ani nadopiekuńcza. Po prostu jest matką, dla której syn jest najważniejszy, bo poza nim nie ma nikogo. Słowa krótkiego dialogu na długo w widzach pozostają:

– Co byś zrobiła, gdybym dzisiaj umarł?

– Umarłabym jutro.

I wcale nie jest tak, że matka nie rozumie Huberta. Wręcz przeciwnie, tyle że on nie dopuszcza jej do siebie, nie daje jej szansy. Mało tego, nie tylko matka jest pełna zrozumienia, pełen zrozumienia jest także syn, który to głęboko skrywa. Słowa pełne złości i nienawiści tak często przez niego wypowiadane brzmią nieszczerze, jak właśnie wyuczone kwestie odgrywanej roli. Zdarzają się jednak sytuacje, w których przełamuje się. Jego wypowiedzi są wtedy pełne zrozumienia, życzliwości i miłości. Wówczas, jakby wychodząc z roli, staje się naprawdę wiarygodny, szczery. Wierzymy mu, przekonuje nas. To z jego ust padają znamienne słowa – Czcij ojca swego i matkę swoją.

Świat przedstawiony i bohaterowie filmu Dolana są zarysowani w sposób dość powierzchowny i schematyczny, co tu okazuję się jednak zaletą, gdyż to nie wywołuje poczucia braku wiarygodności, tylko poczucie ich uniwersalności.

Podsumowując

Powieść Jelinek i film Dolana to dwie narracje, które ukazują ten sam problem, rolę matki (demonicznej?) w życiu swoich dzieci – wręcz archetyp matki. Obie bardzo emocjonalne, rozhisteryzowane, bardzo charakterystyczne dla swoich autorów, opowiedziane zindywidualizowanym językiem. Łącz je coś jeszcze. Obie mają znamiona autobiograficzne. Twórcy wzięli na warsztat swoje życie i po swojemu, przepuszczając je przez swoją wrażliwość i wyobraźnię, opowiedzieli historię na ten sam temat – w pierwszym przypadku otrzymaliśmy brutalną, przerysowaną, wykrzywioną opowieść o toksycznej relacji matki z dorosłą córką, z wyrazistym portretem tej pierwszej, w istocie portretem tyrana, w drugim zaś nieco zmanieryzowaną i schematyczną, choć i zahaczającą o coś bardziej uniwersalnego, opowieść o relacji pełnej miłości i nienawiści matki i nastoletniego syna. Obie szczególne i fascynujące! Obie warte uwagi!

*Elfride Jelinek, Pianistka, tłum. Warszawa, WAB, 2004, tytuł oryginalny – Die Klavierspielerin, rok pierwszego wydania – 1983, rok pierwszego wydania polskiego – 1997.

**Zabiłem moją matkę, reż. Xavier Dolan, Kanada, 2009, tytuł oryginalny – J’ai tué ma mère.


[1] Amos Oz, Opowieści o miłości i mroku, Poznań 2016.

[2] Ibidem.

[3] Kinga Dunin, Matka jest jedna, o jedną za dużo, „Krytyka Polityczna”, opublikowano 10.06.2010, http://krytykapolityczna.pl/kultura/czytaj-dalej/kinga-dunin-czyta/matka-jest-jedna-o-jedna-za-duzo/, dostęp 25.05.2017.

[4] Agnieszka Kobroń, Twórczość Jelinek – pisać o sobie i dla siebie, http://www.afiszteatralny.pl/2016/07/tworczosc-jelinek-pisac-o-sobie-i-dla.html, dostęp 25.05.2017.

BIBLIOGRAFIA