Kartoteka – Stanisława Przybyszewska

Kartoteka - Stanisława Przybyszewska - przedstawiciel literatury polskiej
Stanisława Przybyszewska, fragment

Stanisława Przybyszewska

1 października 1901 – 15 sierpnia 1935

Polska pisarka i dramatopisarka, tłumaczka, córka Stanisława Przybyszewskiego i malarki Anieli Pająkówny, ekspedientka w księgarni należącej do Komunistycznej Partii Polski, długi czas żyjąca w całkowitej izolacji od świata, autorka opowiadań, które nawiązują do modernistycznej tradycji prozy psychologicznej, mikropowieści Ostatnie noce ventôse’a, Wybraniec losu, powieści Twórczość Gerarda Gasztowta oraz dramatów, w tym najsłynniejszej pięcioaktówki Sprawa Dantona, w których ukazała procesy historyczne i uzależnione od nich losy ludzi, wybitnych jednostek, tworzących lub współtworzących historię, zafascynowana postacią Robespierre’a, zmarła z wyniszczenia organizmu przez skrajną nędzę i narkotyki (była morfinistką).

Kartoteka – Maria Konopnicka

Kartoteka - Maria Konopnicka - przedstawiciel literatury polskiej
Maria Konopnicka, fragment

Maria Konopnicka

23 maja 1842 – 8 października 1910

Polska poetka, nowelistka, autorka utworów dla dzieci, krytyk literacki, publicystka, tłumaczka, działaczka społeczna, matka zmagająca się ze swymi „szalonymi” córkami, redaktorka demokratycznego pisma dla kobiet „Świt” i tygodnika emancypantek „Bluszcz”, autorka liryki patriotycznej, wiejskiej i ludowej, także refleksyjno-filozoficznej, nowel o tematyce społecznej i psychologicznej, autorka słynnej Roty, nowel takich jak Mendel Gdański, Dym, Nasza szkapa, Miłosierdzie gminy, baśni O krasnoludkach i sierotce Marysi, studium historycznoliterackiego Mickiewicz, jego życie i duch.

Kartoteka – Eliza Orzeszkowa

Kartoteka - Eliza Orzeszkowa - przedstawiciel literatury polskiej
Eliza Orzeszkowa, fragment

Eliza Orzeszkowa

6 czerwca 1841 – 18 maja 1910

Polska pisarka, publicystka, pozytywistka, działaczka polityczna i społeczna, ówczesna skandalistka (rozwódka żyjąca w związku przez długie lata bez ślubu), współwłaścicielka księgarni i wypożyczalni wydawniczej, jedna z pierwszych polskich kobiet, które publicznie wypowiadały się w sprawie emancypacji, „matka-założycielka polskiej myśli feministycznej”[1], patronka (obok Marii Konopnickiej) tajnej organizacji Koła Kobiet Korony i Litwy, autorka rozpraw (Kilka słów o kobietach, O kobiecie, O Żydach i kwestii żydowskiej), powieści (Cham, Nad Niemnem, Marta, Meir Ezofowicz), nowel i opowiadań (zbiory Melancholicy, Gloria victis) oraz bogatej korespondencji, dwukrotnie wysuwano jej kandydaturę do Nagrody Nobla.


[1] Kazimiera Szczuka, cyt. Za, Sto lat temu zmarła Orzeszkowa – pozytywistyczna feministka, opublikowano 18.05.2010, http://www.newsweek.pl/styl-zycia/eliza-orzeszkowa-pierwsza-polska-feministka,58730,1,1.html, dostęp 27.06.2018.

Kartoteka – Joanna Kulmowa

Kartoteka - Joanna Kulmowa - przedstawiciel literatury polskiej
Joanna Kulmowa, fragment

Joanna Kulmowa

25 marca 1928 – 17 czerwca 2018

Polska poetka, pisarka, aktorka, autorka sztuk teatralnych, słuchowisk radiowych, utworów satyrycznych, scenariuszy telewizyjnych, piosenek, oratoriów, librett, misteriów religijnych, książek dla dzieci i młodzieży.

Co to jest radość?

Niebo, kiedy nagle w kałuży zaświeci.

Ciepły wiatr

niespodziany

Co nam wybiega naprzeciw,

i jeszcze:

wcześnie rano chleb,

kiedy słońce w ostrzu noża tuż obok.

I ni stąd, ni zowąd,

twój uśmiech,

mój uśmiech

I tam w górze, dziko rozpędzony

obłok.

– Joanna Kulmowa Co to jest radość?

Kartoteka – Narcyza Żmichowska

Kartoteka - Narcyza Żmichowska - przedstawiciel literatury polskiej
Narcyza Żmichowska, fragment

Narcyza Żmichowska

4 marca 1819 – 25 grudnia 1876

Polska powieściopisarka i poetka, nauczycielka, guwernantka, dydaktyk, pedagog, autorka programu nauczania dla dziewcząt, kolporterka, skazana za działalność konspiracyjną na więzienie, prekursorka feminizmu w Polsce („królowa pszczół” według Tadeusza Boya-Żeleńskiego), założycielka grupy „Entuzjastek”, zachęcająca do tworzenia „siostrzanych więzi” (idea tzw. „posiestrzenia”), autorka Poganki, nowoczesnej powieści szkatułkowej (budową przypomina postmodernistyczne eksperymenty dwudziestowieczne), a także korespondencji, która zasługuje na szczególną uwagę.

Wszystko, czego już nie ma, wszystko, co jest, wszystko, co będzie, to się znajduje w książkach […].

– Narcyza Żmichowska Poganka